Ćwiczenia praktyczne z używania sieci neuronalnych (CEN, DMN, SN), osi HPA i nerwu błędnego
Nasz układ nerwowy dostraja się do stanów, zadań i warunków, jakich doświadczamy. włącza lub wyłącza funkcje, nasila, wytłumia – słowem, pracuje. doświadczamy tego wyraźnie, ale co z tego, kiedy nie rozumiemy, co do nas mówi, ani nie wiemy, jak mu odpowiedzieć. niniejszy tekst ma dostarczyć zarówno wiedzę, język, jak i praktykę.
| Nr | Wskaźnik subiektywny | Dominujące sieci / mechanizmy | Krótki opis zjawiska | Możliwe kierunki regulacji |
|---|---|---|---|---|
| 1 | nic mi się nie chce | ↓ CEN, ↑ DMN, słabe HPA | wycofanie, obniżenie dopaminy, spadek napędu | drobny ruch, rytm, światło, kontakt z otoczeniem |
| 2 | nie mam co robić | ↑ DMN, ↓ CEN | mózg szuka bodźców; niedostatek dopaminy i noradrenaliny | struktura dnia, prosty cel, aktywacja zmysłów |
| 3 | oszaleję | ↑ SN, ↑ HPA, ↓ CEN | przeciążenie emocjonalne, utrata kontroli | spowolnienie oddechu, chłód, ugruntowanie ciała |
| 4 | zaraz wybuchnę | ↑ SN, silna aktywacja ciała migdałowatego | napięcie emocjonalne z gotowością do ekspresji | ruch dynamiczny, wydech, rozładowanie napięcia |
| 5 | nie wytrzymam | długotrwała aktywacja HPA (kortyzol, adrenalina) | stres przewlekły, wysokie ciśnienie wewnętrzne | zatrzymanie, wydłużony wydech, kontakt z ciałem |
| 6 | nie mogę się skupić | zaburzona komunikacja między SN a CEN | brak stabilizacji uwagi, rozproszenie | rytmiczne działanie, ograniczenie bodźców |
| 7 | myślę tylko o jednym | nadaktywność CEN, wąskie skupienie, tłumienie DMN | dominacja dopaminowa pętli motywacyjnej | przerwanie ciągu, rozluźnienie uwagi |
| 8 | denerwuję się | ↑ SN i oś HPA | adrenalina i kortyzol zwiększają czujność | wydłużony oddech, uspokojenie ruchu |
| 9 | nic już nie wiem | dezorganizacja współpracy CEN–DMN–SN | spadek przepływu krwi do kory przedczołowej (utrata klarowności) | porządkowanie otoczenia, nazwanie stanu |
| 10 | nie ogarniam | przeciążenie CEN, nadaktywność SN | wysoki poziom kortyzolu, spadek integracji sieci | przerwa, uproszczenie zadań |
| 11 | mam pustkę w głowie | chwilowe wyciszenie CEN i DMN, dominacja SN | przełączenie w tryb reaktywno-somatyczny | delikatna stymulacja zmysłów, oddech, ruch |
| 12 | wszystko mnie drażni | nadreaktywność SN | niski próg reakcji stresowej, wzrost kortyzolu | wyciszenie bodźców, krótkotrwała izolacja |
| 13 | ludzie mnie wkurzają | społeczny komponent SN, ↓ DMN | obniżona aktywność obszarów empatii | dystans, wyciszenie, kontakt z zaufaną osobą |
| 14 | trudno mi usiedzieć | ↑ dopamina, ↓ nerw błędny | niska aktywność nerwu błędnego, wzrost pobudzenia motorycznego | ruch, rozciąganie, rytmiczne chodzenie |
| 15 | wszystko jest bez sensu | ↓ układ nagrody, ↑ DMN | niski poziom serotoniny, spowolnienie osi HPA | światło, małe zadania, kontakt z naturą |
| 16 | nie mogę zasnąć | ↑ CEN lub SN, ↑ kortyzol | podwyższone pobudzenie, brak wygaszenia DMN | odcięcie bodźców, powtarzalny rytuał, oddech |
| 17 | nie mogę się doczekać | ↑ dopamina, umiarkowana oś HPA | pobudzenie oczekiwania | uziemienie, obserwacja oddechu, skupienie na teraźniejszości |
| 18 | boli mnie wszystko | ↑ napięcie mięśni, ↑ HPA | somatyzacja, chroniczne napięcie | rozciąganie, ciepło, powolny ruch |
| 19 | mam ściśnięty żołądek | ↑ HPA, ↓ nerw błędny | aktywacja osi stresu, zaburzenia trawienia | głęboki wydech, dotyk brzucha, ciepło |
| 20 | mam gulę w gardle | ↑ SN, ↓ nerw błędny | odruch napięcia przełyku, emocjonalne blokowanie | ziewanie, dźwięk, delikatne ruchy szyi |
| 21 | jestem spięty | ↑ SN, ↑ napięcie somatyczne | podwyższone napięcie mięśniowe, gotowość obronna | rozluźnianie kolejnych partii ciała |
| 22 | nie umiem się niczym zająć | ↓ CEN, ↑ DMN | brak inicjatywy, spadek dopaminy | mały bodziec, proste zadanie, rytm |
| 23 | odpadłem | ↓ aktywność korowa, ↑ układy podkorowe | dysocjacja, odcięcie świadomości | pobudzenie zmysłów, kontakt, ruch oczu |
| 24 | duszno mi | ↑ HPA, ↑ SN, ↓ nerw błędny | hiperwentylacja, pobudzenie sympatyczne | spowolnienie i wydłużenie oddechu |
| 25 | jestem odrętwiały | ↓ SN, ↓ CEN, ↑ układ grzbietowy nerwu błędnego | stan zamrożenia, obronne odcięcie | łagodne poruszanie, dotyk, ciepło |
| 26 | mam mętlik w głowie | zaburzona synchronizacja sieci | chaos poznawczy, brak integracji bodźców | zatrzymanie, uporządkowanie otoczenia |
| 27 | nie mogę przestać myśleć | ↑ CEN, ↑ DMN | nadaktywność poznawcza, ruminacja | przekierowanie uwagi na ciało lub dźwięk |
| 28 | wszystko jest za głośne | ↑ SN, nadwrażliwość sensoryczna | przeciążenie percepcyjne | cisza, ciemność, oddalenie bodźców |
| 29 | wszystko jest za jasne | ↑ SN, nadwrażliwość wzrokowa | przeciążenie sensoryczne | przyciemnienie, zamknięcie oczu, odpoczynek |
| 30 | serce mi wali | ↑ HPA, ↓ nerw błędny | tachykardia, aktywacja osi stresu | wydech, ucisk dłoni na klatkę, spowolnienie |
| 31 | mam ciarki | aktywacja współczulna | krótkotrwały wyrzut adrenaliny | powolne rozluźnienie ciała |
| 32 | zimno mi | ↑ układ grzbietowy nerwu błędnego | obronne spowolnienie metaboliczne | ciepło, ruch, kontakt |
| 33 | gorąco mi | ↑ HPA, ↑ krążenie | pobudzenie stresowe lub emocjonalne | ochłodzenie, wyciszenie |
| 34 | czuję, że zaraz coś się stanie | ↑ SN, ↑ HPA | stan alarmowy, czujność przed zagrożeniem | orientacja w otoczeniu, uziemienie |
| 35 | nie mogę się ruszyć | ↑ nerw błędny (grzbietowy) | reakcja zamrożenia, zahamowanie motoryki | drobne mikroruchy, powolny oddech |
| 36 | nie mogę się zatrzymać | ↑ CEN, ↑ dopamina | nadmierna kontrola, kompulsywność ruchowa | zatrzymanie ciała, pauza, świadomy wdech |
| 37 | wszystko pędzi | ↑ SN, ↑ HPA | percepcja przyspieszenia, stres mobilizujący | spowolnienie rytmu, kontakt z oddechem |
| 38 | ciągle coś sprawdzam | ↑ CEN, ↓ DMN | kompulsyjne działanie, napięcie poznawcze | ograniczenie bodźców, zatrzymanie dłoni |
| 39 | czas stanął w miejscu | ↓ CEN, ↑ DMN | zaburzenie integracji percepcji czasu | odliczanie, struktura czasu, kontakt z rytmem |
| 40 | czuję się odcięty od ludzi | ↓ DMN, ↓ układ lustrzany | obniżone poczucie więzi, wycofanie społeczne | kontakt wzrokowy, głos, dotyk |
| 41 | jestem zbyt pobudzony, żeby odpocząć | ↑ HPA, ↓ nerw błędny | brak przełączenia w tryb regeneracji | rozluźnienie, spowolnienie, wygaszenie bodźców |
